Weer als kind durven zijn

Laatst haalde ik mijn zoon op na school en was hij helemaal van slag. Ze mochten een tekening maken over de vakantie en hij tekende de boot waarmee hij naar Schotland was gegaan. Volgens hem zei de juf dat hij het helemaal verkeerd had gedaan. Hij wilde niet meer tekenen en het ook niet meer proberen. De dag erna kwam ik in zijn klas en zag ik zijn tekening hangen aan de muur. Ik zag niet wat er nu verkeerd aan was. Er stond deze dag een andere juf voor de klas dan de dag ervoor. En die had er niets over gezegd.

Mijn zoon is net 6 jaar. Ik weet (nog) niet of hij mijn passie voor tekenen en schilderen ook heeft, maar momenteel kan hij meer zijn creativiteit kwijt in andere dingen. Hij wil eigenlijk bijna nooit tekenen of schilderen thuis. Grotendeels omdat hij vindt dat hij nog niet zoveel kan tekenen. Zo tekent hij al 2 jaar hetzelfde poppetje (waar ik nog steeds erg van geniet). Maar wat ik zag gebeuren bij hem, is denk ik bij veel andere mensen gebeurd. Hij stopte met tekenen omdat hij dacht dat hij het verkeerd deed en het niet kon. Mijn zoon is best gevoelig voor kritiek, waarvan het meeste enkel in zijn hoofd zit en niet door iemand daadwerkelijk aan hem verteld is. Hij vat dingen snel op als kritiek. Dus in deze situatie had de juf misschien helemaal niet per se gezegd dat hij iets verkeerd deed. Maar het zat wel in zijn hoofd.

Helaas gebeurt het in veel gevallen vaak wel dat kinderen op school zich moeten houden aan de schilder- of tekenopdracht. Dat ze netjes moeten kunnen tekenen, binnen de lijntjes, mooi kunnen inkleuren en dat alles op zijn plek moet staan. En als ze dat niet doen, dan is het ‘fout’ of ‘niet goed’. Net als rekenen en taal worden kinderen op tekenen beoordeeld met een cijfer, wat betekent dat iets wel of niet goed is. (Ik spreek hier overigens nu over mijn ervaring binnen het reguliere onderwijs). Maar hier ontstaat eigenlijk al een oordeel op het tekenen.

En na al die oordelen ontwikkelt zich een hoop kritiek in het hoofd. Over hoe je zou moeten tekenen en schilderen. En een heleboel kinderen (en later volwassenen) hebben geconcludeerd dat daarom tekenen en schilderen niets voor hun is: ze kunnen het niet en ze doen het niet goed. Want ze kunnen geen echte boom tekenen, want ze kunnen niet het portret natekenen dat lijkt of kunnen niet dat landschap dat ze in hun hoofd hadden namaken. Ze weten niet hoe en het is te moeilijk. En dus kunnen ze het niet.

Zo zonde. Want voor mij heeft kunst niets met moeilijk, met goed of fout of met kunnen te maken. Sterker nog, het heeft nauwelijks met denken te maken.

Vandaag zag ik dat weer erg mooi terugkomen toen ik een sessie mocht geven aan een vrouw die voor het eerst bij me kwam. Ze was eigenlijk als kind en jonge vrouw al creatief, maar door de jaren heen kwam ze niet meer toe aan tekenen en schilderen. Na jaren haar gevoel te hebben weggestopt, met zeer pijnlijke gevolgen daarvan, is ze nu zo dapper om wel haar gevoel te gaan onderzoeken en hiermee aan de slag te gaan. Daarom wilde ze graag bij mij iets nieuws gaan leren op het creatieve vlak en meer vanuit haar gevoel te gaan tekenen.

Ik legde kort uit wat we gingen doen (intuïtief tekenen met pastelkrijt) en na een korte meditatie mocht ze beginnen met een kleur te pakken en over het papier te gaan bewegen met die kleur. Dit was erg nieuw voor haar (en ik denk voor velen): ze had geen idee wat ze ging doen en wat het ging worden. Ze deed maar wat. “Heel goed!”, moedigde ik haar aan. “Blijf daar, bij het niet weten en maar wat doen”. Ze vond het wel interessant. Een tweede kleur kwam erbij en ze begon het papier op te vullen met vormen en kleuren waarvan ze geen idee had wat het moest voorstellen.